Về Vĩnh Phúc ghé thăm đền thiêng Ngọc Phượng công chúa: 20 tuổi dựng cờ khởi nghĩa đền nợ nước, trả thù nhà

Đền Ngòi, thôn Trung, xã Lũng Hòa, huyện Vĩnh Tường (Vĩnh Phúc), nằm trong cụm di tích Lũng Hòa gồm đình Đông, đình Nam, đình Hòa Loan thờ nữ tướng Lê Ngọc Trinh (Lê Thị Ngọc Trinh) thời Hai Bà Trưng những năm 40 sau Công nguyên.

Đây là công trình thuộc kiến trúc nghệ thuật truyền thống đã được xếp hạng di tích cấp quốc gia năm 1994, có giá trị cao về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật kiến trúc.

Đền thờ Nữ tướng Lê Ngọc Trinh, người được vua phong cho 8 chữ

Đền thờ Nữ tướng Lê Ngọc Trinh, người được vua phong cho 8 chữ Quần thoa hào kiệt, dũng lược tuyệt trần

Đền Ngòi được xây dựng cách đây hàng trăm năm (không nhớ rõ năm xây dựng), đền Ngòi cách trung tâm huyện Vĩnh Tường khoảng 10 km, cách thủ đô Hà Nội khoảng 70 km. Ngồi đền rộng 12.300 m2, bao quanh đền là khuôn viên với những cây cổ thụ có niên đại hàng trăm năm. Trước đền là sông Phan, trước đây đoạn sông này chảy nối với sông Hồng nhưng do qua trình địa chất không còn nữa.

Ngôi đền thiêng thờ nữ tướng quân tài ba đã tồn tại cách đây vài trăm năm

Ngôi đền thiêng thờ nữ tướng quân tài ba đã tồn tại cách đây vài trăm năm

Trong khuôn viên đền hiện nay vẫn giữ lại được bia đá cổ, khắc bằng chữ nho có niên đại hàng trăm năm. Đặc biệt hơn cả là hai cây đại cổ thụ vài trằm tuổi, đứng sừng sững như hai vị thần ngày đêm canh giữ đền, cùng với đó là hơn 30 cây mít quả sai chi chít từ gốc lên ngọn có tuổi đười cũng ngót trăm năm và rất nhiều cây cổ thụ khác được người dân chăm sóc đang vươn mình tỏa bóng mát cho đền. 

Sau lư hương là bia đá cổ có niên đại vài trăm năm

Sau lư hương là bia đá cổ có niên đại vài trăm năm

Lễ hội chính của đền, theo thông lệ hàng năm được tổ chức 2 lần, những ngày đầu xuân mới hội diễn ra từ ngày  4 đến ngày 7 tháng Giêng và ngày 9-10 tháng 9 âm lịch. Trong phần hội người dân tổ chức rước kiệu từ chùa Quan Âm (chùa Lũng Hòa, cánh đền Ngòi khoảng hơn 200 m) ra đền Ngòi.

Ngoài phân rước kiệu, hội còn tổ chức trò đánh đáo bằng hòn đá ném vào chân cột trong ô đất 4m2 gọi là "Hú đáo". Đó là một nghi thức "sự thần", liên quan đến bà Lê Ngọc Trinh. Tương truyền khi chống lại một viên tướng thời Đông Hán, bà dùng sợi dây, đầu dây buộc một hòn đá làm vũ khí. Trong lúc giao tranh, hòn đá văng về làng Lũng Ngoại, từ đó về sau, lệ đánh đáo trở thành một tín ngưỡng, một tục lệ của làng.

PV Vanhien.vn (bên trái), chụp ảnh kỷ niệm với cán bộ Phòng Văn hóa Vĩnh Tường (Vĩnh Phúc) ngoài cồng đền Ngòi

PV Vanhien.vn (bên trái), chụp ảnh kỷ niệm với cán bộ Phòng Văn hóa Vĩnh Tường (Vĩnh Phúc) ngoài cồng đền Ngòi

Theo truyền thuyết, nữ tướng Lê Ngọc Trinh là con gái thứ hai của ông bà Lê Hoàn, Nguyễn Thị Tần, người làng Lũng Ngoại (xưa gọi là Lũng Ngòi).

Ông Lê Hoàn làm nghề bốc thuốc, lấy nhân làm nền lấy nghĩa làm gốc, giúp đỡ chữa bệnh cho những người nghèo, không cần hỏi tiền nong, coi mạng người là quý mà không hám lợi. Vì ông đã hay thuốc lại nhân đức nên mọi người đều kính trọng, không ai gọi tên thực mà chỉ gọi với cái tên nghe thật gần gũi là ông Lang Lũng Ngòi. 

Một hôm hai ông bà ngồi nghỉ chân bên đầm sen ở Đàm Luân (địa danh thuộc Lũng Ngòi), lúc đó trời đã quá chiều, cánh đồng bát ngát không một bóng người, gió đưa hương sen thoang thoảng. Bỗng trời nổi gió, một đôi chim phượng từ đâu bay tới lượn cánh trên đầm, sắc lông như ngọc rực rỡ tỏa sáng. Đôi phượng múa lượn mấy vòng rồi lại sải cánh bay đi, chốc lát đã không thấy đâu nữa. Sau hôm ấy, bà Tần có thai, đến kỳ sinh được hai con gái, đặt tên cho cô chị là Ngọc Thanh, cô em là Ngọc Trinh, tục gọi là Ả Chàng và Ả Chạ. 

Lê Ngọc Thanh dung nhan đằm thắm, tính nết hiền lành, chăm chỉ việc đồng ruộng, vá may, thật là một cô gái nết na thùy mị. Cô em là Lê Ngọc Trinh, dung mạo sắc sảo, đôi mắt lóng lánh, môi như hoa lựu đỏ tươi, không bao giờ yên chân yên tay, cười nói hớn hở, ưa chạy nhảy, thích đánh gậy ném đá. 

Trước mặt đền là bến Ngòi, Sông Phan

Trước mặt đền là bến Ngòi, Sông Phan

Năm Ngọc Thanh 19 tuổi, một viên quan đô hộ cho người đến dạm hỏi, ông bà Lê Hoàn không thuận, viên quan đô hộ ức hiếp, bắt Ngọc Thanh về làm tiểu thiếp. Vài tháng sau, Ngọc Thanh đau buồn quá qua đời. Hai ông bà Lê Hoàn căm giận kẻ ngoại tộc thống trị, xót thương con gái, uất ức sinh bệnh, lần lượt qua đời. 

Trước tình cành đó, Lê Ngọc Trinh đã cho tập hợp nghĩa quân hội quân dưới chướng của Hai Bà Trưng chiến đấu chống giặc Hán xâm lược của Hai Bà Trưng. Với sự thông minh tài giỏi bà đã lập được nhiều công trạng lớn. Đại tướng quân Lê Ngọc Trinh rong ruổi ở Tây Vu, lấy cờ thêu chim phượng làm cờ hiệu, vó ngựa tới đâu, giặc tan tới đấy. 

Một vùng lưu vực các sông Lô, Gâm, Chảy, chẳng bao lâu đều sạch bóng giặc, hàng chục thành lũy quy về với nghĩa quân. Dẹp xong giặc nước, Trưng Trắc lên ngôi vua, xưng là Trưng Vương, phong Lê Ngọc Trinh tước công chúa. Lê Ngọc Trinh nghĩ nhớ câu chuyện bố mẹ nhân chơi mát ở Đầm Sen, thấy chim phượng hiện mà sinh ra mình mới xin được đặt hiệu là Ngọc Phượng. Vua Trưng ưng chuẩn, lại cho về xây dựng cung sở ở Đàm Luân. 

Vua Hán thấy bà Trưng xưng vương, dấy quân đánh lấy các thành ấp, các quận biên thùy, lo sợ cử thêm quân cho Mã Viện trở lại xâm lược nước ta.

Một hôm Lê Ngọc Trinh đang tắm ở đầm sen, chợt có cấp báo quân giặc đã ập đến, Ngọc Trinh chỉ kịp mặc áo mỏng, lên ngựa ra giao chiến. Giặc dùng nỏ cứng bắn như mưa, Ngọc Trinh múa kiếm chống đỡ, chờ quân tới ứng cứu, nhưng Mã Viện đích thân cầm quân, vây kín các ngả, lại đánh làm nhiều mũi nhỏ, chia cắt quân Nam làm nhiều nhóm; quân Nam bị chặn đánh khắp nơi, không ứng cứu nhau được. 

Mã Viện xông thẳng vào nơi Lê Ngọc Trinh bị vây hãm, thấy nàng quả là tiên nữ giáng trần, hai tay múa kiếm, khí phách anh hùng. Mã Viện bất giác cũng sinh lòng kính phục, liền thét quân phải tìm cách bắt sống. Ngọc Trinh biết đại sự đã hỏng, than rằng “cha mẹ ta thấy chim phượng ở đầm sen mà sinh ra ta, nay ta lại gửi thân ở đầm sen này”, nói đoạn liền nhảy xuống đầm sen tử tiết. 

Lê Ngọc Trinh 20 tuổi dựng cờ tụ nghĩa làm chủ một phương, hai mốt tuổi theo Trưng Vương cứu nước lĩnh ấn Tả tướng quân, phá tan các thành trì quân giặc ở dải đất trung du mênh mông, quét sạch giặc thù. Hai mươi hai tuổi được phong công chúa, dựng thành đắp lũy lo kế chống giặc lâu dài, một trận đánh ở Gò May làm giặc Hán kinh hồn, chống nhau với Mã Viện là danh tướng của nhà Hán trên một năm trời.

Đại tướng quân Lê Ngọc Trinh thật xứng với lời khen của Trưng Vương “Quần thoa hào kiệt, dũng lược tuyệt trần” nêu cao tấm gương anh hùng cho đời sau. Nhân dân địa phương ghi nhớ công lao của bà với quê hương đất nước mà lập nên đền thờ, tôn vinh làm thành hoàng làng để phụng thờ mãi mãi, hàng năm tổ chức lễ hội để tưởng nhớ về công trạng của bà. 

Đền thờ nữ tướng Lê Ngọc Trinh, được người dân lưu giữ đến ngày hôm nay là sự biểu hiện cao của bản sắc văn hóa dân tộc. Đây là những di sản quý báu ghi lại các dấu tích  ủa nữ tướng Lê Ngọc Trinh. Tên tuổi và công trạng của bà đã được nhân dân lưu truyền với niềm kính phục và biết ơn sâu sắc.

Tiến Dũng / vanhien.vn

Từ khóa: vinh phuc vinh tuong van hoa

Tin nổi bật
Tin mới nhất
tin tuc